Astygmatyzm to jedna z trzech głównych wad refrakcji, która wpływa na sposób ogniskowania światła w oku. Gdy wada nie jest korygowana może doprowadzić do przewlekłego zmęczenia oczu, niewyraźnego widzenia oraz trudności w wykonywaniu czynności wymagających dobrej ostrości wzroku. Niekorygowany astygmatyzm nie zawsze powoduje natychmiastowe dolegliwości, jednak z czasem może wpływać na komfort i codzienne funkcjonowanie.
Czym jest astygmatyzm?
W skrócie mówiąc, astygmatyzm, zwany również niezbornością jest wadą refrakcji, w której promienie światła nie skupiają się w jednym punkcie na siatkówce. W prawidłowych warunkach powierzchnia rogówki ma zbliżony do kulistego kształt, natomiast w przypadku astygmatyzmu jej krzywizna jest nierównomierna. W efekcie światło przechodzące przez układ optyczny oka ulega różnemu załamaniu w poszczególnych płaszczyznach. Może to powodować rozmazane lub zniekształcone widzenie oraz pogorszenie ostrości wzroku zarówno w dali, jak i z bliska
Astygmatyzm jest jedną z najczęściej występujących wad wzroku i często współistnieje z innymi wadami refrakcji, takimi jak krótkowzroczność lub nadwzroczność
Przyczyny astygmatyzmu
Najczęstszą przyczyną niezborności jest niesferyczny kształt powierzchni łamiących oka, głównie rogówki, w mniejszym stopniu soczewki. W efekcie promienie światła wpadające do oka nie skupiają się w jednym punkcie na siatkówce tylko w dwóch różnych miejscach co prowadzi do pogorszenia ostrości wzroku.
Do najczęściej opisywanych przyczyn astygmatyzmu należą :
- wrodzony kształt rogówki, który może być obecny od urodzenia
- uwarunkowania genetyczne
- zmiany w strukturze rogówki, które mogą pojawić się w przebiegu niektórych chorób oczu
- urazy oka wpływające na kształt powierzchni rogówki
- zmiany w obrębie soczewki oka, które mogą prowadzić do powstania astygmatyzmu soczewkowego
Nasilenie wady może być różne i nie zawsze powoduje wyraźne dolegliwości. W wielu przypadkach astygmatyzm rozpoznaje się podczas rutynowego badania wzroku.
Objawy astygmatyzmu- jak rozpoznać problem?
Objawy astygmatyzmu wynikają z nieprawidłowego ogniskowania światła w oku. Wada ta może powodować zniekształcenie obrazu oraz pogorszenie widzenia. Nasilenie dolegliwości bywa różne i nie zawsze jest bezpośrednio związane z wielkością wady.
Do najczęściej obserwowanych objawów astygmatyzmu należą :
- niewyraźne lub zniekształcone widzenie z daleka i z bliska;
- częste mrużenie oczu, które ma na celu poprawę ostrości widzenia;
- trudności z rozróżnieniem drobnych szczegółów;
- szybkie zmęczenie oczu podczas czytania lub pracy przy komputerze;
- uczucie napięcia w okolicy oczu po dłuższej pracy wzrokowej
- bóle głowy, szczególnie po wykonywaniu czynności wymagających skupienia wzroku
Objawy te mogą pojawiać się stopniowo i być początkowo mało nasilone.
Jakie są konsekwencje niekorygowanego astygmatyzmu?
Niekorygowany astygmatyzm może wpływać znacząco na jakość widzenia oraz komfort wykonywania codziennych czynności. Ponieważ dochodzi do nieprawidłowego ogniskowania promienia na siatkówce, powstaje niewyraźny i zniekształcony obraz. Próba skompensowania tej wady prowadzi do wzmożonego wysiłku wzrokowego.
Do możliwych konsekwencji niekorygowanego astygmatyzmu należą :
- utrzymujące się niewyraźne lub zniekształcone widzenie, zarówno z daleka, jak i z bliska;
- szybkie zmęczenie oczu podczas czytania czy pracy przy komputerze;
- bóle głowy związane z wysiłkiem wzrokowym;
- trudności z koncentracją podczas wykonywania czynności wymagających skupienia wzroku;
- częste mrużenie oczu, które może być próbą poprawy ostrości wzroku;
- pogorszenie komfortu podczas wykonywania codziennych czynności,takich jak czytanie, jazda samochodem czy praca przy ekranie
Nasilenie tych dolegliwości może być różne i zależy między innymi od wielkości wady oraz indywidualnych cech narządu wzroku. W przypadku utrzymujących się trudności z widzeniem wskazane jest wykonanie badania wzroku (optometrycznego lub okulistycznego), które pozwoli określić ich przyczynę.
Jak rozpoznać astygmatyzm – diagnostyka
Rozpoznanie astygmatyzmu odbywa się podczas badania, w trakcie którego specjalista ocenia ostrość wzroku, sprawność poszczególnych mechanizmów układu wzrokowego, jak również widzenie obuoczne. W diagnostyce astygmatyzmu wykonuje się również badania oceniające kształt rogówki, takie jak keratometria lub topografia. Na podstawie uzyskanych wyników specjalista może potwierdzić astygmatyzm oraz dobrać odpowiednią metodę korekcji.
Jak skorygować astygmatyzm?
Wybór metody zależy od wielkości wady, indywidualnych potrzeb związanych z codziennym funkcjonowanie oraz wieku pacjenta. Najczęściej stosuje się korekcję optyczną lub leczenie zabiegowe.
Korekcja okularami
Jedną z podstawowych metod korekcji astygmatyzmu jest stosowanie okularów z soczewkami cylindrycznymi. Odpowiednio dobrane szkła mają za zadanie tak skorygować nieprawidłowe załamywanie światła na różnych płaszczyznach rogówki aby poprawić ostrość wzroku oraz jakość widzenia.
Soczewki kontaktowe
Alternatywą dla okularów są soczewki kontaktowe toryczne. Ich konstrukcja pozwala na odpowiednie ustawienie soczewki na powierzchni oka i skorygowanie różnic w załamywaniu światła. Dobór soczewek kontaktowych wymaga odpowiedniego badania, podczas którego specjalista ocenia stan powierzchni oka, wykluczając tym samym możliwe przeciwwskazania do ich stosowania. Dodatkowo, na podstawie wyników poszczególnych badań, dobiera najbardziej odpowiednią dla pacjenta soczewkę oraz ocenia jej ułożenie na powierzchni rogówki.
Leczenie zabiegowe
W wybranych przypadkach rozważa się leczenie zabiegowe, które polega na zmianie kształtu rogówki w celu poprawy ogniskowania światła w oku. Do takich metod należy laserowa korekcja wady wzroku. Procedura polega na modelowaniu powierzchni rogówki przy użyciu lasera.
O kwalifikacji do zabiegu decyduje lekarz w oparciu o szereg wykonanych badań i procedur optycznych
Czy warto korygować astygmatyzm?
Korekcja astygmatyzmu ma na celu poprawę jakości widzenia oraz zmniejszenie wysiłku wzrokowego. Odpowiednio dobrana metoda korekcji poprawia ostrość wzroku i ułatwia wykonywanie codziennych czynności, takich jak czytanie, praca przy komputerze czy prowadzenie pojazdów.
Brak korekcji wady wzroku może prowadzić do utrzymującego się dyskomfortu wzrokowego, zmęczenia oczu oraz trudności z koncentracją podczas pracy wymagającej skupienia wzroku.
Czy zatem warto zadbać o swoje oczy, gdy pojawia się astygmatyzm? Zawsze jest to dobra decyzja- poprawia jakość życia i codzienny komfort.
Konsultacja merytoryczna tekstu: Aleksandra Żebrowska-Kosiba, optometrystka z Ośrodka Chirurgii Oka prof. Zagórskiego w Rzeszowie.